ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
207
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
راه مكه و بازانهايى در داخل شهر مكه بنا نمودند ، از آن جمله : بازان « الشعب » و بازان « سوق الليل » و بازان « القشاشيه » و بازان « جياد » و دو بازان در منطقهء مسفله و بازان « حارة الباب » و بازان « الشبيكه » و بازان « الشاميه » و بازان « التمّاره » در بازار معلىّ ، مىتوان نامبرد . آنچه كه خرابى وجود داشت ساختند و كوهى بلند در ابتداى مكه را بدين منظور قطع كرده و منبع و مجرايى در آن ساختند كه به وسيلهء اين مجرا آب به منطقهء « جرول » مىرسيد . در جرول دو بازان بزرگ بنا نمودند تا با جمع شدن آب در آن ، مردم از آب آن استفاده كنند . « 1 » همچنين تعميراتى در چشمه اصلى « چشمه حنين » نيز انجام دادند ؛ زيرا اين چشمه از هنگامى كه آب آن به مكه رسانده شد ، هرگز تعمير نگرديده بود . در سال 1297 ه . به دست يكى از معاونان وزارت كشور مصر مبلغ 25000 ليره طلا به همراه يك مهندس به كميتهء ياد شده براى ادامهء تعميرات قنات رسيد . كميته مزبور به مدت سه سال به رياست حاج عبد الواحد ميمنى فعاليت خود را ادامه داد پس از آن به علت سستى اعضاى آن و دستاندازى حكومت مكه به مقدارى از اموال آن و خرج كردن آن در راههاى ديگر ، موجب از هم پاشيدگى آن گرديد كه اين رفتارها سبب نارضايتى مردم هند گرديد و كمكهاى خود را قطع نمودند . بنابراين كميته ، كار خود را متوقف كرد و رييس و بيشتر اعضا استعفا دادند . پس از آن كميته ديگرى تشكيل شده و باقىماندهء پولها را كه گفته
--> ( 1 ) - اين مطلبى است كه در كتاب زواوى نوشته شده است كه البته با گفتهء صادق پاشا در سفرنامه خود مغايرت دارد . زيرا طول مسير ميان سرچشمه و چاه زبيده را 33 كيلومتر آورده است بنابراين ميان مكه و سرچشمه بيش از 33 كيلومتر بايد باشد كه صحيح همين است . صادق پاشا هنگام بازگشت از طائف ، به آغاز آبروى قنات رفته و فاصله ميان آن و ميان دو ستون آغاز حرم از سوى عرفات را در دو ساعت و 16 دقيقه و مسير ميان دو ستون ياد شده و مكه را در يك ساعت و پنجاه دقيقه طى نموده است . اگر فرض كنيم كه مجراى آب معمولا در اكثر نقاط از كنار مسير جاده حركت مىنموده و فاصله ميان مكه و دو ستون حرم هيجده كيلومتر و ميان دو ستون و مبدأ مجرا 22 كيلومتر بوده است و به عبارت ديگر تمام طول مسير ياد شده از آغاز مجرا تا مكه 40 كيلومتر بايد باشد و اين فاصله با آنچه كه زواوى در كتاب خود به مهندسين هندى نسبت داده است ، مطابقت نداشته و بر خلاف حقيقت است .